ENTSO-E tarafından hazırlanan nihai rapor, 28 Nisan 2025’te İber Yarımadası’nda yaşanan ve son yirmi yılın en büyük kesintilerinden biri olarak kayıtlara geçen elektrik krizinin nedenini ortaya koydu. Rapora göre kesinti, voltaj kontrolünde yaşanan kritik bir arıza sonucu tetiklendi.

Raporda, olayın normal bir bahar gününde meydana geldiği, ancak şebeke genelinde voltaj yönetiminin ani ve ciddi şekilde bozulmasının sistemik bir krizi tetiklediği belirtildi. Güneş ve rüzgar enerjisi üretiminin önceki günlerle benzer seviyelerde olduğu ifade edilirken, invertör tabanlı kaynakların teknik tepki ayarlarının süreci hızlandırdığı vurgulandı.

Uzman paneline göre, olay öncesinde sistem zaten kırılgan bir yapıdaydı. Sabah saatlerinde yenilenebilir enerji üretiminin yüksek paya ulaşması elektrik fiyatlarını düşürürken, İspanya’nın yaklaşık 5 GW seviyesinde elektrik ihracatı yapması şebekedeki yük akışlarını artırdı. Aynı saatlerde planlanan bakım çalışmaları ve sınırlı iletim kapasitesi, sistemi operasyonel sınırlarına yaklaştırdı.

Kesintiyi tetikleyen süreçte iki önemli salınım öne çıktı. İlk salınım saat 12:03’te 0,63 Hz frekansında meydana gelirken, ikinci salınım 12:19–12:22 arasında bölgeler arası 0,2 Hz frekansında gerçekleşti. Bu gelişmeler üzerine operatörler, Fransa’ya yapılan elektrik ihracatını azaltmak ve yüksek gerilim doğru akım (HVDC) sistem ayarlarını değiştirmek gibi önlemler aldı. Ancak bu müdahaleler, voltajın daha da yükselmesine neden oldu.

Saat 12:25–12:28 arasında, İspanya’nın şebeke işletmecisi Red Electrica de Espana (REE) mühendisleri, sistemi dengelemek amacıyla şönt reaktörleri devreye aldı ve voltaj geçici olarak kontrol altına alındı. Ancak 12:32’de voltaj yeniden ve çok hızlı bir şekilde yükseldi.

Bu noktada otomatik koruma sistemleri devreye girerek, İspanya’nın güneyindeki çok sayıda güneş ve rüzgar santralinin kendini sistemden ayırmasına neden oldu. Saat 12:33:21’de İspanya ile Fransa arasındaki bağlantı koptu ve yarımada “elektrik adası” haline geldi. Saniyeler içinde HVDC hatlarının da devreden çıkmasıyla sistem tamamen çöktü ve saat 12:33:27’de geniş çaplı elektrik kesintisi yaşandı.

Kesintinin ardından Portekiz’de elektrik 29 Nisan saat 00:22’de, İspanya’da ise saat 04:00’te yeniden sağlandı.

ENTSO-E raporu, olayın hızla karbonsuzlaşan enerji sistemlerinde voltaj kontrolü, sistem ataleti ve sınır ötesi koordinasyon konularında önemli zafiyetleri ortaya koyduğunu vurguladı. Raporda ayrıca, yenilenebilir enerji kaynaklarının artan payı karşısında sistem esnekliğinin güçlendirilmesi, gerçek zamanlı voltaj yönetiminin iyileştirilmesi ve Avrupa genelinde daha güçlü operasyonel koordinasyon sağlanması gerektiği ifade edildi.

Uzmanlar, İber Yarımadası’nda yaşanan bu kesintiden çıkarılacak derslerin yalnızca bölgeyle sınırlı olmadığını, enerji dönüşümünün hız kazandığı Avrupa’nın diğer bölgelerinde de benzer risklerin ortaya çıkabileceğini belirtti.