Enerji altyapısında artan aşırı hava olayları, eskimiş şebeke sistemleri ve daha hızlı onarım ihtiyacı, elektrik dağıtım şirketlerini otomasyon ve yapay zeka tabanlı çözümlere yönlendirirken, “Kendi kendini onaran şebekeler” enerji sektörünün dönüşümünde kritik bir başlık haline geliyor.

Uzmanlara göre yapay zeka destekli analizler, gelişmiş otomasyon sistemleri ve özel iletişim altyapıları sayesinde enerji şirketleri, arızalara müdahale eden reaktif yapıdan, sorunları önceden tahmin eden ve otomatik müdahale edebilen proaktif sistemlere geçiş yapabiliyor.

Factor This tarafından DTECH kapsamında düzenlenen “Kendini Onaran Şebekelere Giden Yol: Uç Noktadan Kontrol Odasına İnovasyon” başlıklı panelde sektör temsilcileri ve araştırmacılar, kendi kendini onaran bir şebekenin üç temel bileşenine dikkat çekti. Panelde yapay zeka destekli varlık zekası ve operasyonlar, kamuya ait özel iletişim ağları ve gelişmiş şebeke otomasyonu teknolojilerinin birlikte çalışmasının kritik olduğu vurgulandı.

Amazon Web Services Şebeke Modernizasyonu (Amerika) İş Geliştirme Başkanı Farnaz Amin’in moderatörlüğünü üstlendiği panelde, GE Vernova Şebeke Otomasyonu Baş Teknoloji Sorumlusu Claudia Cosoreanu, Anterix Baş Düzenleme ve İletişim Sorumlusu Chris Guttman-McCabe ve Idaho Ulusal Laboratuvarı Baş Güç Şebekesi Bilimcisi Emma Stewart görüşlerini paylaştı.

Panelde konuşan uzmanlar, yapay zekanın operatörlerin daha hızlı ve doğru karar almasını sağladığını, varlık denetimi ve orman yangını riski tespiti gibi uygulamalarla otomatik önleyici müdahalelerin mümkün hale geldiğini belirtti. Ayrıca uç noktadaki akıllı sistemlerin merkezi kontrol yapılarıyla entegre edilmesinin, tam otonom şebeke yönetimine giden yolda önemli bir adım olduğu ifade edildi.

Ticari ağlar kritik operasyonlar için yeterli görülmüyor

Uzmanlar, enerji şirketlerinin mevcut ticari mobil ağları kullanmasının birçok durumda yeterli olmadığını vurguladı. Ticari ağlarda yaşanan kesinti veya kapsama sorunlarının enerji altyapısında ciddi operasyonel risklere yol açabileceğine dikkat çekildi.

Anterix’ten Chris Guttman-McCabe, kapsama ve güvenliğin enerji şebekeleri için pazarlık konusu olamayacağını belirterek, özellikle orman yangını riski yüksek bölgeler gibi izole alanlarda ticari ağların yetersiz kaldığını ifade etti. Bu nedenle enerji şirketlerinin sensörler ve saha ekipmanları için güvenli, düşük gecikmeli ve kapsama garantili özel ağlara ihtiyaç duyduğu aktarıldı.

Veri ve yapay zeka yeni dönemin merkezinde

Panelde, yapay zekanın arıza tespitine dayalı klasik yaklaşımı değiştirerek öngörücü tehdit analizi ve gerçek zamanlı karar alma süreçlerini mümkün kıldığı vurgulandı. Ancak artan veri miktarının yönetimi ve paylaşımı önemli bir zorluk olarak öne çıktı.

GE Vernova’dan Claudia Cosoreanu, yapay zekanın yüksek kaliteli ve büyük veri setlerine ihtiyaç duyduğunu, ancak bazı enerji şirketlerinin verilerini paylaşma konusunda temkinli davrandığını belirtti. Idaho Ulusal Laboratuvarı’ndan Emma Stewart ise otomasyon sistemlerinin güvenli ve doğru karar verebilecek şekilde tasarlanmasının kritik olduğunu, yanlış otomatik müdahalelerin yeni riskler oluşturabileceğini ifade etti.

Kendi kendini onaran şebekeye geçiş adım adım ilerliyor

Uzmanlara göre enerji şirketleri halihazırda arıza yeri tespiti, izolasyonu ve hizmetin yeniden sağlanmasını otomatikleştiren FLISR gibi sistemleri kullanıyor. Ancak bu uygulamaların henüz tam anlamıyla kendi kendini onaran bir şebeke oluşturmadığı belirtiliyor.

Cosoreanu, gerçek hedefin sistemin sahadan veri toplayarak şebekeyi gerçek zamanlı yeniden yapılandırması ve en uygun çözümü otomatik seçmesi olduğunu ifade etti.

Panelde, enerji şirketlerinin bu dönüşüme sensörlerle şebekeyi dijitalleştirerek başlaması, ardından iletişim altyapısını güçlendirmesi, analitik sistemleri devreye alması ve yapay zekayı kademeli olarak entegre etmesi gerektiği görüşü paylaşıldı. Siber güvenliğin ise sürecin en başından itibaren planlanması gerektiği vurgulandı.

Uzmanlar, dijitalleşme, veri analitiği ve güvenli iletişim altyapılarının birlikte geliştirilmesiyle elektrik şebekelerinin daha dayanıklı, esnek ve otonom hale gelmesinin mümkün olacağını belirtiyor.