Doğu’nun Enerji Devi Fırat EDAŞ’tan Yerli ve Milli Yapay Zeka Platformu
Doğu’da 4 ilde yaklaşık 1,8 milyon nüfusa elektrik hizmeti sunan Fırat Elektrik Dağıtım AŞ (Fırat EDAŞ), dağıtım sektörüne yön verecek yerli ve milli bir yapay zekâ platformu geliştirilmesi için EnergyMind Projesi’ni başlattı. Proje, arızaları oluşmadan önce tahmin etmeyi öngörüyor.
Elektrik Dağıtım Hizmetleri Derneği (Elder) tarafından organize edilen saha gezisi kapsamında aralarında Enformasyon Medya Grubu Yönetim Kurulu Başkanı Remzi Ciğerli'nin de bulunduğu basın mensupları, Fırat EDAŞ’ın hizmet bölgelerinde hayata geçirdiği altyapı, dijital dönüşüm, AR-GE, enerji verimliliği, toplumsal sorumluluk projeleri ile 6 Şubat depremleri sonrası yaptığı çalışmaları yerinde inceleme fırsatı buldu, arıza yönetim sistemine (OMS) düşen arıza bildirimine müdahale sürecine de tanıklık etti. Ekiplerin, arıza yönetim sistemine düşen Elazığ’ın Gümüşbağlar Köyü’ndeki elektrik arızasını kısa sürede gidermesinin ardından Fırat EDAŞ Müdürü Müjdat Çelik, şirket faaliyetlerine ilişkin sunum yaptı.
Şirketin 2021-2025 yıllarındaki yatırım tutarının 11,8 milyar lira olduğunu anlatan Çelik, söz konusu dönemde planlı bakım faaliyetlerine yapılan harcamaların, 2025 yılında planlanan 750 milyon lirayla yaklaşık 2,3 milyar liraya ulaşacağını kaydetti.
Dijital dönüşüme önem veren bir şirket olduklarını, birçok AR-GE projesi yürüttüklerini söyleyen Çelik, bunlardan birisinin, yerli ve milli bir yapay zekâ platformu geliştirmeyi amaçlayan EnergyMind Projesi olduğunu bildirdi.
Çelik, şöyle konuştu: “Sadece Fırat EDAŞ'a değil tüm elektrik dağıtım sektörüne yön verecek yerli ve milli yapay zeka platformu geliştirmek üzere yola çıktık. İnsanların kesintiye tahammülü olmadığı için arızaları yapay zeka yöntemi ile önceden tahmin edip ekiplerin olası arızalara yönlenmesini temin etmeye çalışacağız. Böylelikle plansız kesintilerin önüne geçebileceğiz. Bir şebeke unsuru var. Arıza oluyor ve plansız kesinti... Bu noktada biz Energy Mind Projesi ile beraber dağıtım sistemindeki tüm envanter ve şebeke unsurlarını analiz edip tamamıyla kendi kaynaklarımızla, yerli ve milli bir yapay zeka platformuyla arızaları önceden tahmin edip olası arıza senaryolarına karşı önlem alacağız.”
Ekiplerin arızaya müdahale sürecini anımsatan Çelik, “Örnek arıza senaryosunda elektrik dağıtım şebekesine bağlı olan abonenin bağlantı hattında bir oksitlenme oluştu. Böyle bir proje şu anda elimizde olsaydı o abonenin arızasını önceden tespit edip, kesintiye uğramadan müdahale edecektik. Bunun sonucunda tüketicimiz, çağrı merkezini aramamış olacaktı. Ekiplerimiz için ulaşım ve zaman kaybı olmayacaktı. Biz tespit edip abonemize ‘3 gün sonra elektriğinizi yarım saatliğine keseceğiz ve buradaki olası arızayı bertaraf edeceğiz’ diyebilecektik. Aslında şu anda belirli bir seviyede bu süreci yönetiyoruz. Bunların hepsi manuel gerçekleşiyor. Bizim buradaki amacımız artık sistemler üzerinden yönetmek, otomatikleştirmek ve insan kaynağını da daha stratejik yönlendirmek” dedi.
Çelik, EnergyMind’in stratejik bir atılım olduğunu, aynı zamanda dijitalleşmenin altyapı yönetimine entegre edilmesi anlamına geldiğini aktararak, “Çünkü artık arızaları olduktan sonra değil, oluşmadan önce tahmin etmemiz, müdahaleleri otomatikleştirmemiz, insan kaynağını daha stratejik şekilde kullanmamız gerekiyor. Bu da ancak veriye dayalı karar mekanizmalarıyla mümkün oluyor." ifadesini kullandı.
Elder Genel Sekreteri Fakir Hüseyin Erdoğan da EnergyMind projesinin elektrik dağıtım sektörü açısından önemine dikkati çekerek, “Bu platform oluşturulduktan sonra önleyici bakımlar, arızaların önceden kestirilmesi, güç aktarımlarına yönelik olarak yapılabilecek diğer işletme faaliyetlerinin hepsinin, yapay zeka destekli olarak yönetilebilmesine yönelik yeni bir dünya kurulacak. O açıdan da önemli bir proje” diye konuştu.
64 bin haneye 1 yıl yetecek enerji kayıp olmaktan çıktı
Şirketin kayıp enerjiyle mücadele konusunda yürüttüğü çalışmalara değinen Çelik, şirketin devralındığı dönemde yüzde 13,45 olan kayıp enerji oranının 2024 sonu itibarıyla yüzde 8,82'ye kadar düştüğünü belirtti. “Bu rakam aslında baktığınız zaman Keban Barajı’nın bir ayda ürettiği elektrik anlamına geliyor.” diyen Çelik, şunları kaydetti:
"2023 sonundaki hedefimiz yüzde 8 bantlarına inmek, 2024 sonunda da 8'li rakamların altına inmek şeklinde olacaktı ancak deprem nedeniyle kayıp enerji parametrelerimizde bozulmalar meydana geldi. Son 1 yılda yürüttüğümüz faaliyetlerle 64 bin haneye bir yıl boyunca yetecek enerjiyi, kayıp enerji olmaktan çıkardık. Dolayısıyla ülkemiz, bizler ve vatandaşımız için son derece önemli bir parametre olan kayıp enerji oranlarının düşürülmesi için ciddi bir operasyon faaliyeti yürütüyoruz."
Sisteme giren enerjinin yüzde 38,5’i yenilenebilir enerjiden
Çelik, bölgenin yenilenebilir enerji kaynakları açısından potansiyeline vurgu yaparak, dağıtım sistemine bağlı toplam 490 megavat kurulu güce sahip 835 güneş enerjisi santrali, 128 megavat kurulu güce sahip 20 hidroelektrik santrali, biyoenerji ve rüzgar enerjisi gibi 61,5 megavat kurulu güçte de 14 tesis bulunduğunu söyledi. Bölgede geçen yıl yenilenebilir enerji kaynaklarından toplamda 1,27 teravatsaatlik enerji üretildiğini bildiren Çelik, sisteme giren enerjinin yüzde 38,5'inin yenilenebilir kaynaklardan temin edildiğini kaydetti. Çelik, “Bölgemizdeki 1 milyon 105 bin abonenin yüzde 65'ini meskenler oluşturmakta. Bunların da 1 yıllık tüketimi, sarfiyatı yaklaşık 1,3 teravatsaat seviyesinde. Aslında bölgedeki meskenlerin enerji ihtiyacının tamamı yenilenebilir enerji kaynaklarından temin edilebiliyor." değerlendirmesinde bulundu.
4 ilde yaklaşık 1,8 milyon nüfusa hizmet veriyor
Fırat EDAŞ, yaklaşık 1,8 milyon nüfusa sahip Elâzığ, Bingöl, Malatya ve Tunceli illerinde, 37.365 kilometrekarelik alanda kesintisiz ve yüksek kalitede elektrik dağıtım hizmeti sunma hedefiyle faaliyet gösteriyor. Her yıl gerçekleştirdiği altyapı ve teknoloji yatırımıyla Fırat EDAŞ, sadece enerji arzını değil, bölgesel kalkınmayı da desteklerken topluma ve çevreye duyarlı yaklaşımı ile enerji sektöründe sürdürülebilir büyüme hedefliyor.
Afete karşı dirençli ve esnek altyapı
Fırat EDAŞ, “asrın felaketi” olarak nitelendirilen 6 Şubat depremlerin ilk anından itibaren afet bölgesinin enerji ihtiyacını karşılamak ve bölgenin acil ihtiyaçlarına destek olabilmek için de tüm imkânlarını seferber etti. AFAD ve sivil toplum örgütleri ile koordineli olarak arama kurtarma çalışmalarında kullanılmak ve bölgeye enerji sağlamak üzere afet bölgesine 4 binden fazla jeneratör yönlendirildi.
6 Şubat tarihinde meydana gelen deprem ile 142 dağıtım merkezi, 6 il ve ilçe yönetim binası ve şebeke ağır hasar aldı.
Deprem deneyimlerinden güç alan, daha esnek ve dayanıklı şebekeler inşa eden Fırat EDAŞ, deprem sonrası altyapı için 2,5 milyar lira yatırım yaptı. Şirket, 2026-2030 dönemini kapsayan Beşinci Tarife Uygulama Dönemi’nde, yatırım harcamalarını yaklaşık 2 katı bütçeyle yürütebilmek için çalışmalarını sürdürüyor.
Şirket, deprem sonrası eğitime de destek sağladı. Ayşe Kazancı Mesleki ve Teknik Anadolu Lisesi’ni inşa ederek 2024-2025 eğitim-öğretim yılında faaliyete açıldı. Bu okulda 716 öğrenci eğitim görüyor.
